آیین اختتامیه هفدهمین دوره جشنواره علامه حلی(ره) در استان آذربایجان شرقی صبح روز پنج‌شنبه 14 آبان با حضور معاون پژوهش حوزه‌های علمیه، نماینده ولی‌فقیه در استان، دبیر جشنواره کشوری علامه حلی(ره) و جمعی از طلاب، اساتید و مسئولان حوزوی این استان در شهر تبریز برگزار شد.
حجت‌الاسلام والمسلمین فرهاد عباسی، معاون پژوهش حوزه‌های علمیه در سخنانی در این مراسم با تأکید بر اینکه دانش حقیقی جریانی زنده و سازنده فرداست، تصریح کرد: زمان آن فرا رسیده است که پژوهش‌های حوزوی از دایره محدود موضوع‌محوری و مسئله‌محوری فراتر رفته و با پیوند عمیق میان اصول اجتهادی و نیازهای انضمامی جامعه، به‌صورت تمام‌قد وارد ساحت «حل مسئله» و به‌کارگیری ابزارهای نوین شوند.
حجت‌الاسلام والمسلمین احمد مطهری‌اصل، نماینده ولی فقیه در استان آذربایجان شرقی نیز با تأکید بر لزوم تحول ساختاری در کارکرد حوزه‌های علمیه و هماهنگی با نیازهای زمانه، از نگاه تقلیل‌گرایانه به رسالت طلاب انتقاد کرد و گفت: حوزه با برخورداری از زیرساخت‌های مطلوب، باید نیروهایی توانمند برای گره‌گشایی از معضلات فرهنگی، مدیریت کلان جامعه و پاسخ‌گویی به مطالبات نسل جوان پرورش دهد.
در ادامه این مراسم از 41 نفر از طلاب و اساتید حائز رتبه برتر (33 نفر در بخش طلاب جوان و 8 نفر در بخش اساتید) با اهدای جوایزی تقدیر شد.
مشروح بیانات سخنرانان مراسم به نقل از خبرگزاری حوزه:
حوزه‌های علمیه باید وارد ساحت «حل مسئله» و ابزارهای نوین شوند
حجت‌الاسلام والمسلمین فرهاد عباسی، معاون پژوهش حوزه‌های علمیه کشور، در آیین اختتامیه هفدهمین دوره جشنواره علامه حلی(ره) در استان آذربایجان شرقی با تسلیت ایام شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) و گرامیداشت یاد و نام امام راحل(ره) و شهدای گرانقدر، به تبیین جایگاه پژوهش در معارف اسلامی پرداخت.
وی با استناد به احادیث نبوی و علوی و اشاره به فرمایش راهبردی امیرالمؤمنین(ع) مبنی بر اینکه «العلمُ سُلطان»، اظهار داشت: علم بنیادین، عنصری قدرت‌آفرین و اقتداربخش است. اگر جامعه‌ای به سمت فراگیری و آفرینش علمی حرکت نکند، زیر سلطه و چیرگی قدرت‌های دیگر قرار خواهد گرفت.
وی تصریح کرد: دانش حقیقی صرفاً یادآوری گذشته، تکرار داده‌ها یا بایگانی وقایع تاریخی نیست، بلکه جریانی زنده و سازنده فرداست که از حرکت پویای اندیشه از معلومات به‌سوی کشف مجهولات حاصل می‌شود. در معادلات کنونی جهان، اتکا به مؤلفه‌های سخت‌افزاری مانند توان نظامی و ذخایر مادی بدون برخورداری از «نرم‌افزار قدرت‌آفرین» می‌تواند جامعه را به انحطاط بکشاند. این نرم‌افزار، متکی بر علوم انسانی و اسلامی نظیر اقتصاد، روان‌شناسی، جامعه‌شناسی و مدیریت اسلامی است که هدایت و کارایی ابزارهای سخت را تضمین می‌کند.
معاون پژوهش حوزه‌های علمیه با اشاره به گستردگی ابعاد دین در ساحت‌های فردی و اجتماعی، بر مواجهه حوزه‌ها با پرسش‌های نوپدید تأکید کرد و افزود: همان‌گونه که در توقیع شریف امام عصر(عج) بر رجوع به راویان احادیث در «حوادث واقعه» تصریح شده، امروز نیز فقاهت اجتماعی و متفکران حوزوی باید با بهره‌گیری از قاعده اصیل «رد فروع بر اصول»، پاسخ‌های متقن و کاربردی برای چالش‌های نوپیدا از جمله بانکداری اسلامی، بیمه، اقتصاد، مسائل زیستی و علوم شناختی ارائه دهند.
حجت‌الاسلام والمسلمین عباسی در بخش پایانی سخنان خود، سه مؤلفه کلیدی را به‌عنوان خطوط راهنمای پژوهش حوزوی برشمرد و تأکید کرد: نخست، پژوهشگران باید دامنه تحقیقات خود را به موضوعات نوین گسترش داده و از ایستایی در قالب‌های سنتی پرهیز کنند. دوم، بهره‌گیری شجاعانه از ابزارها و روش‌های مدرن تحقیقاتی نظیر فناوری‌های هوش مصنوعی یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است؛ نباید با تردید و استخاره، فرصت استفاده حداکثری از این فناوری‌ها را از دست داد، چراکه ظرفیت‌های آن به‌مراتب بیش از چالش‌های احتمالی است.
وی در تبیین محور سوم خاطرنشان ساخت: زمان آن فرا رسیده که پژوهش‌های حوزوی از مرحله موضوع‌محوری و مسئله‌محوری فراتر رفته و به ساحت «حل مسئله» وارد شوند. حل مسئله به معنای پیوند عمیق میان اصول اجتهادی و سنتی با نیازهای انضمامی جامعه، ارائه راهکارهای عملیاتی و تبدیل آن‌ها به الگوهای کاربردی است. چنانچه مراکز رشد و پارک‌های علم و فناوری پیوند خود را با چرخه تولید علم محکم نکنند، خروجی اندیشکده‌ها و پژوهشکده‌ها در حد انباشت کتابخانه‌ای باقی خواهد ماند.
رسالت حوزه‌های علمیه تربیت مدیران تحول‌آفرین است، نه اکتفا به مداحی و بیان احکام
حجت‌الاسلام والمسلمین احمد مطهری‌اصل، نماینده ولی فقیه در استان آذربایجان شرقی نیز در این مراسم به تبیین جایگاه نخبگانی حوزویان و ضرورت بازنگری در اهداف آموزشی و تربیتی پرداخت.
وی با قدردانی از اهتمام نمایندگان سابق ولی‌فقیه در استان ـ از جمله آیات عظام ملکوتی، مجتهد شبستری و آل‌هاشم ـ در تأمین زیرساخت‌ها، تصریح کرد: حوزه علمیه در این خطه از منظر امکانات در وضعیتی شایسته و غنی قرار دارد، اما مسأله بنیادین، سنجش بازدهی علمی و عملی این سرمایه‌گذاری‌هاست. طلاب و مدیران باید به یاد داشته باشند که منابع حوزوی حاصل وجوهات شرعی و انفاق اقشاری است که با تنگنای معیشتی برای پیشبرد مکتب اهل‌بیت هزینه می‌کنند؛ بنابراین، صرف حضور فیزیکی یا انباشت محفوظات سنتی در حوزه‌ها بدون یادگیری مهارت‌های اداره جامعه، مدیریت مساجد و تعامل مؤثر با جوانان پذیرفتنی نیست.
نماینده ولی فقیه در آذربایجان شرقی با رد رویکرد جذب حداکثری و بی‌هدف طلاب برای امور مقدماتی نظیر مرثیه‌سرایی صرف یا پاسخ‌گویی به احکام اولیه، خاطرنشان ساخت: شأنیت مرثیه‌خوانی و آگاهی از فقه، جزئی تفکیک‌ناپذیر از هویت هر فرد حوزوی از جایگاه مرجعیت تا سطوح آغازین است. جامعه روستایی و شهری امروز مملو از دانش‌آموختگان مقاطع کارشناسی، کارشناسی‌ارشد و دکتری است و نگاه‌های سطحی گذشته کارایی ندارد؛ از این رو طلاب باید برای امتدادبخشی به اسلام ناب، پاسداری از مبانی تشیع و صیانت از آرمان‌های انقلاب در تراز دانشمندان و کارشناسان وارد میدان شوند.
حجت‌الاسلام والمسلمین مطهری اصل در ادامه با اشاره به چالش‌های روز فرهنگی، به ناتوانی مراکز اجرایی، دانشگاهی و دستگاه‌های ذی‌ربط در مهار معضلاتی نظیر بحران‌های هویتی، گسترش آسیب‌های حاشیه‌نشینی، رشد آمار طلاق و تغییرات رفتاری در حوزه زیست عفیفانه پرداخت و تأکید کرد: تکیه صرف بر روش‌های قهری و انفعال در برابر دگرگونی‌های اجتماعی اشتباهی راهبردی است. حوزه‌های علمیه برادران و خواهران باید پیش‌دستانه و با بهره‌گیری از ابزارهای شناختی، جامعه‌شناختی و رسانه‌ای نوین وارد عمل شوند و پیش از وقوع ناهنجاری‌ها چاره‌اندیشی کنند. روحانیون جوان و پژوهشگر به دلیل تسلط بر زبان ارتباطی نسل جدید و فهم فضای مجازی، مهم‌ترین رکن حل این بحران‌ها هستند.
امام جمعه تبریز با استناد به جایگاه علمی تاریخی آذربایجان و نقل‌قولی از مدیر حوزه‌های علمیه کشور مبنی بر نقش تعیین‌کننده علمای این منطقه در پویایی سده‌های اخیر حوزه‌های علمیه قم و نجف، بیان داشت: پشتوانه اجتهادی، ژرف‌اندیشی فقهی و اخلاص کم‌نظیر فقهای خطه آذربایجان همواره پیشران حوزه‌ها بوده است. امروز نیز نباید به نگارش کتاب و مقالات نظری در خلوت حجره‌ها بسنده شود؛ بلکه نخبگان جوان حوزوی باید با تقویت توانمندی‌های راهبردی و بین‌رشته‌ای، آمادگی برعهده‌گرفتن نقش‌های مشورتی، فکری و مدیریتی در بدنه دستگاه‌های کلان، دانشگاه‌ها، آموزش و پرورش و وزارتخانه‌ها را کسب کنند تا زمینه تحقق تمدن نوین اسلامی فراهم گردد.
